Úrskurður í máli 1/2002

9.10.2002

I. Málsmeðferð kærunefndar
Með bréfi, dags. 11. júlí 2002, beindi X, hér eftir nefndur álitsbeiðandi, til nefndarinnar erindi vegna ágreinings við Y, hér eftir nefndur gagnaðili.
Erindið var lagt fram á fundi nefndarinnar þann 30. júlí 2002. Samþykkt var að gefa gagnaðila kost á að koma á framfæri við nefndina sjónarmiðum sínum og kröfum í samræmi við ákvæði 2. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 565/2001 um kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa. Jafnframt var ákveðið að beina því til álitsbeiðanda að leggja fram gögn um kaupverð og kaupdag hins keypta.
Greinargerð gagnaðila, dags 12. ágúst 2002, barst nefndinni þann 15. ágúst. Þann sama dag bárust umbeðin viðbótargögn frá álitsbeiðanda. Að gagnaöflun lokinni var málið tekið til úrlausnar á fundi nefndarinnar þann 9. október 2002.

II. Helstu málsatvik og ágreiningsefni
Álitsbeiðandi keypti af gagnaðila uppgerðan ökumæli og búnað til að tengja hann við hraðamæli og gírkassadrif í hópferðabíl af gerðinni Ford Transit. Að ísetningu lokinni reyndust hraðamælir og ökumælir ekki virka. Aðila málsins greinir á um ástæður þess og fjárhæð og umfang skaðabóta.

Kærunefnd telur að skilja beri kröfu álitsbeiðanda á eftirfarandi hátt:
Að gagnaðili greiði reikning frá A að fjárhæð kr. 34.647, vegna bilunarleitar, viðgerðar á brotnu hraðamælisdrifi, viðgerðar á driftengi og hraðamælisbarka og að gagnaðili útvegi nýtt hraðamælishjól og sjái um ísetningu þess.

Í álitsbeiðni og meðfylgjandi gögnum kemur fram að álitsbeiðandi hafi í marsmánuði 2002 keypt uppgerðan ökumæli og búnað til að tengja ökumælinn við hraðamæli og gírkassadrif í hópferðabíl af gerðinni Ford Transit. Gagnaðili, sem hefur starfstöð í Reykjavík, hafi sent ökumælinn og tengingarnar á verkstæði B, en álitsbeiðandi býr á Akureyri. Á verkstæðinu hafi hraðamælir og tengingar frá gírkassa verið settar í bílinn, en vegna mistaka hafði driftengið ekki verið sent með frá Reykjavík, og því hafi ekki verið hægt að tengja ökumælinn að svo stöddu. Álitsbeiðandi hafi fengið þær upplýsingar frá starfsmanni gagnaðila þegar driftengið kom að sunnan, að það væri klárt til ísetningar og álitsbeiðandi gæti sjálfur sett það í. Álitsbeiðandi hafi sett driftengið í bifreið sína og keyrt beint til A á Akureyri til að fá ökumælinn settan í og til að fá löggildingu á hraðamælissnúrurnar við driftengið og á ökumælinn. Tekinn hafi verið prufutúr þegar búið var að innsigla tækin og þá hafi komið í ljós að ökumælir og hraðamælir virkuðu ekki og drifhjól (teljarahjól) var brotið. Við framkvæmd á viðgerð hjá A hafi komið í ljós að milliöxull í driftenginu hafi ekki verið skrúfaður saman nægilega vel. Í viðgerðarskýrslu starfsmanns A, sbr. fylgiskjal nr. 2, segir að eftir að milliöxull hafi verið pressaður saman örlítið og settur saman aftur hafi allt virkað eins það eigi að gera. Í skýrslunni segir enn fremur að daginn eftir hafi verið skipt um hraðamælisbarka, sem trúlega hafi snúist í sundur þegar hraðamælisdrifið brotnaði.

Álitsbeiðandi telur að sér hafi verið seld gölluð vara. Gallinn felist í því að þegar varan var afhent hafi milliöxull verið óhertur og hafi það valdið honum tjóni. Seljandi hafi sagt sér að driftengið væri klárt til ísetningar og hefði hann mátt taka það gott og gilt. Ekki sé hægt að ætlast til að kaupandi taki innsiglaða vöruna í sundur til að herða milliöxul áður en hann setur hana í bifreiðina þegar hann hefur ekki fengið neinar leiðbeiningar þar að lútandi.

Í greinargerð gagnaðila kemur fram að erfitt sé að meta hvort um sé að ræða galla í gírdrifi eða hreinlega mistök í ísetningu af hálfu kaupanda eða þeirra sem að málinu koma. Hafi verið um galla að ræða telur gagnaðili að eðlilegast hefði verið fyrir álitsbeiðanda senda hlutinn til viðgerðar hjá þeim eða óska eftir nýjum. Hvað varðar framkvæmd á ísetningu drifsins ásamt öðrum búnaði í bílinn, þá telur gagnaðili að heppilegra hefði verið að verkstæði með þekkingu á hlutnum og reynslu í ísetningum sem þessum hefði sett drifið í samband. Við tengingu þurfi að gæta sérstaklega vel að því að herða barkana við drifið þannig að hvorki myndist þvingun né hjámiðja á barkaendum þar sem þeir tengjast við öxla drifsins. Minnsta skekkja í samtengingu á börkum við drifið geti valdið stirðleika sem sé nægur til að atvik sem um er rætt gerist. Einnig telur gagnaðili að aðili með þekkingu á ísetningum og viðgerðum á mælum hefði mátt gera sér grein fyrir að hugsanlega hefðu barkar orðið fyrir skemmdum eftir að bilunarinnar varð vart og drif í gírkassanum brotið. Með því móti hefði verið hægt að takmarka fjárhagsskaða álitsbeiðanda við það tjón sem þegar var orðið. Gagnaðili viðurkennir bótaskyldu sína ef um galla hafi verið að ræða í áðurgreindu driftengi. Aftur á móti beri hann ekki ábyrgð á ísetningu búnaðar og bilanaleit, ásamt tilraunum til viðgerðar á hugsanlega gölluðu drifi. Mótmælir gagnaðili viðgerðarreikningi A, skv. fylgiskjali nr. 3, sem allt of háum, þar sem hann taki til fleiri þátta en hann beri ábyrgð á. Í greinargerð gagnaðila kemur fram að eftir viðtöl við fulltrúa Félags íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB) og Bílgreinasambandið hafi gagnaðili fallist á að taka þátt í kostnaði kaupanda sem nemi 17.249,-. Er fjárhæðin rökstudd m.v. verðskrá gagnaðila sem samanstendur af ísetningarkostnaði (7.315, - kr.), viðgerð á drifi ( 6.240,- kr), varahlutum fyrir úrtak á gírkassa (3.694,- kr.), skv. upplýsingum frá FÍB.

III. Forsendur
Gagnaðili telur að erfitt sé að meta hvort tjón álitsbeiðanda megi rekja til galla í gírdrifi eða mistaka við ísetningu af hálfu kaupanda eða þeirra sem að málinu komu. Þrátt fyrir það hefur gagnaðili fallist á að greiða álitsbeiðanda bætur sem hann telur eðlilegar. Úrlausn þess hvort driftengið hafi verið gallað þegar það var afhent veltur að verulegu leyti á sönnunarfærslu. Varðandi sönnunarfærsluna verður að hafa í huga að um skriflega málsmeðferð er að ræða, sem takmarkar mjög möguleika kærunefndar til að afla upplýsinga, sem geta haft áhrif á sönnunarmatið. Telur nefndin í þessu ljósi, og þar sem gagnaðili hefur fallist á að greiða álitsbeiðanda bætur, eðlilegt að takmarka álit sitt við ágreining aðila um umfang tjóns og bótafjárhæðina.

Þar sem gögn málsins sýna að mati nefndarinnar ekki með nægilega óyggjandi hætti að tjón álitsbeiðanda megi rekja til mistaka eða vanrækslu af hálfu gagnaðila þykir rétt að miða bótagrundvöllinn við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup (hér eftir nefnd lausafjárkaupalögin) en ekki 3. mgr. 40. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laganna ber seljandi svonefnda stjórnunarábyrgð vegna galla. Í stjórnunarábyrgð felst sú regla að seljandi ber skaðabótaábyrgð vegna galla nema seljandi geti sýnt fram á að gallann megi rekja til atvika (hindrunar) sem hann fékk ekki ráðið við og hann gat ekki séð fyrir við samningsgerðina og ekki er unnt að ætlast til þess að seljandi geti sigrast á aðstæðunum.

Álitsbeiðandi krefst þess eins og áður segir að fá greiddan kostnað vegna viðgerða sem framkvæma þurfti vegna gallans í samræmi við reikning A og fá nýtt hraðamælishjól sett í bílinn. Gagnaðili telur skaðabótakröfu álitsbeiðanda vera of háa. Í þessu efni vísar hann annars vegar til þess að hann hafi ekki átt kost á að neita úrbótaréttar síns og hins vegar til þess að skaðabótaskylda hans nái ekki til alls þess tjóns sem krafist er bóta fyrir.

Um rétt seljanda til úrbóta er fjallað í 36. gr. lausafjárkaupalaganna. Í greininni segir: "Þótt kaupandi krefjist þess ekki er seljanda heimilt að bæta á eigin kostnað úr galla eða afhenda annan hlut ef það er unnt án verulegs óhagræðis fyrir kaupanda og án þeirrar áhættu að kaupandi fái ekki bætt útgjöld sín hjá seljanda." Í greinargerð frumvarpsins er varð að lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup segir til skýringa á þessu ákvæði, að til þess að seljandi geti notfært sér þennan rétt sé það grundvallaratriði að kaupandi söluhlutar tilkynni seljanda um galla og gefi honum færi á að bæta úr eða afhenda annan hlut. Ef kaupandinn bætir sjálfur úr án þess að taka tillit til þessa réttar seljanda getur komið til greina að lækka skaðabótakröfu hans á þeirri forsendu að hann hafi ekki takmarkað tjón sitt eins og fyrir er mælt í 70. gr. lausafjárkaupalaganna. Af 1. mgr. 36. gr. laganna má þó ráða að réttur seljanda til úrbóta er ekki fyrir hendi ef beiting hans veldur kaupanda verulegu óhagræði. Þá segir í 3. mgr. 36. gr. laganna: "Seljandi getur ekki borið fyrir sig að hann hafi ekki fengið tækifæri til úrbóta eða nýrrar afhendingar þegar kaupandinn hefur séð um að bæta úr gallanum og það yrði talið ósanngjarnt, miðað við aðstæður, að krefjast þess af kaupanda að hann biði eftir úrbótum seljanda eða nýrri afhendingu." Það er háð mati í hverju tilviki fyrir sig hvort að óhagræði kaupanda af úrbótum seljanda sé slíkt að ósanngjarnt væri fyrir kaupanda að þurfa að bíða eftir úrbótum seljanda. Almennt verður þó að miða við að úrbótaréttur seljanda sé ríkur.

Samkvæmt lýsingu álitsbeiðanda kom í ljós að ökumælir og hraðamælir virkuðu ekki eftir að búið var að innsigla búnaðinn hjá A. Ekki lá þá ljóst fyrir hver gæti verið orsök bilunarinnar. Í viðgerðarskýrslu starfsmanns A kemur fram að í fyrstu hafi verið talið að um hafi verið að ræða bilun í gírkassa vegna mistaka við samsetningu hans eftir nýlega stórviðgerð. Eftir frekari athugun uppgötvaðist að nýr tvöfaldur gír, sem var innsiglaður, hafi verið svo stirður að með naumindum hafi verið hægt að snúa honum með handafli. Ekki hafi þó verið neitt óeðlilegt að sjá inni í gírnum. Var hann smurður og settur í aftur án árangurs. Í kjölfarið var símleiðis leitað ráða hjá starfsmönnum gagnaðila og þeir um leið upplýstir um stöðu málsins. Eftir ábendingu starfsmanns gagnaðila eftir þriðja eða fjórða símtal var skýring stirðleikans fundin og þurfti þá minni háttar lagfæringar við.

Telja verður að atvikalýsing þessi sýni að gagnaðili hafi fengið upplýsingar um það mat álitsbeiðanda að driftengið væri gallað strax og ljóst var talið að það væri gallað. Í símasamskiptum sínum við starfsmann A fór starfsmaður gagnaðila aldrei fram á að driftengið yrði sent honum til viðgerðar. Auk þess verður að telja eins og atvikum var háttað í þessu máli að það hefði verið ósanngjarnt að krefjast þess að álitsbeiðandi sendi driftengið eða bifreiðina til viðgerðar á annað verkstæði. Er þá litið til þess að bifreiðin var þegar komin á verkstæði þegar ástæða bilunarinnar var greind og viðurhlutamikið hefði verið að krefjast þess af álitsbeiðanda að færa bifreiðina á annað verkstæði til þess eins að pressa milliöxulinn og annast endurísetningu. Ekki verður talið að starfsmönnum A hafi mátt vera ljóst þegar í upphafi að um galla í driftenginu hafi verið að ræða eða mátt sjá það fyrir að hraðamælisbarki hefði orðið fyrir skemmdum þegar drifið í gírkassanum brotnaði. Liggur þannig ekki fyrir að sá tími sem fór í bilunarleit hafi verið of langur eða að viðgerð hafi að öðru leyti verið með þeim hætti að gagnaðili geti af þeim sökum takmarkað bótaábyrgð sína. Nefndin telur því að gagnaðili eigi ekki rétt á því að bætur til álitsbeiðanda verði lækkaðar á grundvelli þess að álitsbeiðandi hafi ekki virt úrbótarétt hans, sbr. 37. og 70. gr. lausafjárkaupalaganna.

Um fjárhæð skaðabóta er eins og áður segir fjallað í 67. gr. lausafjárkaupalaganna. Í 1. mgr. greinarinnar segir: "Skaðabætur vegna vanefnda af hálfu annars samningsaðila skulu svara til þess tjóns, þ.m.t. vegna útgjalda, verðmunar og tapaðs hagnaðar, sem gagnaðili bíður vegna vanefndanna. Þetta gildir þó einungis um það tjón sem aðili gat með sanngirni séð fyrir sem hugsanlega afleiðingu vanefndar." Eins og fram kemur í athugasemdum við þessa grein í frumvarpi því sem varð að lausafjárkaupalögum er meginreglan sú að tap og útgjöld, sem er að rekja til vanefnda skuli bæta að fullu. Sá sem fyrir vanefndum verður skal í fjárhagslegu tilliti verða eins settur og gagnaðili hefði réttilega efnt samninginn. Meginreglan takmarkast af almennum vávænissjónarmiðum og af reglu síðari málsliðar 1. mgr. greinarinnar.

Það tjón sem undir 1. mgr. 67. gr. laganna fellur er nefnt "beint tjón". Um óbeint tjón er fjallað í 2. mgr. 67. gr. laganna. Þar segir: "Með óbeinu tjóni er átt við: [a...] d. tjón sem rekja má til skemmda á öðru en söluhlutnum sjálfum, svo og hlutum sem hann er notaður til framleiðslu á eða standa í nánu og beinu sambandi við fyrirhuguð not hans."

Í máli þessu er eins og áður segir byggt á því að bótaskylda gagnaðila byggist á 1. mgr. 40. gr. Í 2. mgr. 40. gr. kemur fram að bótaskylda samkvæmt 1. mgr. 40. gr. nái ekki til óbeins tjóns. Verður því að meta hvort tjón álitsbeiðanda teljist að öllu leyti beint tjón. Um afmörkun á beinu og óbeinu tjóni segir í athugasemdum við d-lið 2. mgr. 67. gr. í frumvarpi því sem varð að lausafjárkaupalögum: "Tjón sem verður á söluhlutnum sjálfum telst beint tjón og fellur því ekki undir d-lið. Þá telst einnig vera um beint tjón að ræða þegar skemmdir verða á hlutum sem söluhlutur er notaður til framleiðslu á. Einnig telst vera um beint tjón að ræða þegar tjón verður á öðrum hlutum sem hafa náið og beint samband við fyrirhuguð not söluhlutar. Í athugasemdunum eru nefnd dæmi um tjón sem geti talist bein eða óbein. Þannig segir að þegar rafhlöður eyðileggja hlut sem þær eru notaðar í eða þvottavél eyðileggur föt sem sett eru í hana til þvottar geti verið um beint tjón að ræða. Um óbeint tjón geti hins vegar verið að ræða þegar vél í verksmiðju veldur tjóni á öðrum vélum í sama húsi eða þegar galli í þvottavél veldur því að úr henni flæðir vatn og það veldur tjóni á gólfi og veggjum. Það fer því eftir því í hversu nánu og beinu sambandi aðrir hlutir eru við gallaðan hlut hvort tjón á þeim telst beint eða óbeint.
Skaðabætur skulu skv. 1. mgr. 67. gr. ná til "útgjalda" sem gagnaðili bíður vegna vanefndanna. Það er því ljóst að kostnaður vegna viðgerðar á söluhlutnum sjálfum telst beint tjón, þar með telst bilanaleit einnig beint tjón. Í því sambandi má benda á að í athugasemdum við 1. mgr. 67. gr. í frumvarpi því sem varð að lausafjárkaupalögum kemur fram að með "útgjöldum" sé t.d. átt við kostnað við að staðreyna tjón og umfang þess. Ber gagnaðili því á grundvelli 1. mgr. 67. gr. ábyrgð á tjóni álitsbeiðanda vegna viðgerðar á hinum gallaða hlut og vegna bilunarleitar. Eins og áður segir verður ekki séð að sá tími sem fór í bilunarleit eða viðgerð á því tjóni sem varð hafi verið óeðlilega langur.
Í ljósi notkunareiginleika hins gallaða driftengis verður að telja að það standi í svo nánum hlutbundnum tengslum við hraðamælisdrifið og hraðamælishjólið í gírkassa bifreiðarinnar, að það tjón sem varð á þessum hlutum teljist beint tjón. Gagnaðili ber því skaðabótaábyrgð á tjóni á hraðamælisdrifinu og hraðamælishjólinu og þeim kostnaði sem nemur ísetningu þessara hluta.

IV. Niðurstaða
Það er álit kærunefndar að gagnaðili beri að greiða álitsbeiðanda viðgerðarkostnað, sbr. reikning A, dags. 8. apríl 2002, fjárhæð kr. 34.647,- og andvirði hraðamælishjólsins og ísetningu á því.