Úrskurður í máli 4/2002

I. Málsmeðferð kærunefndar.
Með bréfi, dags. 10 október 2002, beindi X, [...], hér eftir nefndur álitsbeiðandi, erindi til nefndarinnar vegna ágreinings við Y,[...], hér eftir nefndur gagnaðili. Erindið var lagt fram á fundi nefndarinnar þann 21. október 2002 og var samþykkt að taka það til efnislegrar meðferðar. Í samræmi við ákvæði 2. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 565/2001 um kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa var gagnaðila gefinn kostur á að koma á framfæri við nefndina sjónarmiðum sínum og kröfum. Með bréfi til nefndarinnar, dags. 4. nóvember 2002, fór gagnaðili fram á að fá frest til 15. sama mánaðar til að veita umsögn í málinu. Samþykkt var að veita gagnaðila umbeðinn frest, sbr. bréf til hans, dags. 4. nóvember 2002. Umsögn gagnaðila barst með bréfi, dags. 15. nóvember 2002. Var hún send álitsbeiðanda til upplýsinga með bréfi dags. 20. desember 2002. Að gagnaöflun lokinni var málið tekið til úrlausnar þann 19. febrúar 2003..

II. Helstu málsatvik og ágreiningsefni.
Um er að ræða gallaðan síma af gerðinni Nokia 6310. Málsaðila greinir á um hvort gagnaðila sé heimilt að afhenda álitsbeiðanda viðgerðan notaðan síma af sömu tegund í stað þess gallaða.

Álitsbeiðandi gerir eftirfarandi kröfu: Að gagnaðili afhendi honum nýjan síma af gerðinni Nokia 6310.

Í álitsbeiðni kemur fram að álitsbeiðandi hafi þann 1. febrúar 2002 keypt af gagnaðila síma af gerðinni Nokia 6310. Fljótlega upp úr því hafi hann orðið var við að ending rafhleðslunnar hafi aðeins verið u.þ.b. 2-3 sólarhringar, en talið að það gæti verið eðlilegt. Þann 17. júlí s.á. hafi hann farið með símann í [...] til að fá úr því skorið hvort eitthvað væri að símanum. Honum hafi þá verið sagt að e.t.v. væri rafhlaðan biluð og hann beðinn um að hlaða símann í botn og koma svo aftur með hann. Daginn eftir hafi hann komið við á sölustað gagnaðila í [...] í Reykjavík til að spyrjast fyrir um viðgerðarferlið á Nokia símum. Þar hafi honum verið sagt að símarnir væru sendir til skoðunar hjá [...], sem hefði með höndum viðgerðarþjónustu fyrir gagnaðila. Í þeim tilgangi að spara tíma hafi það orðið að samkomulagi að álitsbeiðandi færi sjálfur með símann til skoðunar í [...]. Eftir prófun hjá þeim hafi honum verið tilkynnt að rafhlaðan væri í lagi. Að lokinni frekari athugun á símanum hafi honum verið tilkynnt þann 25. júlí 2002 að síminn væri bilaður og að það væri ekki á færi [...] að gera við hann. Í viðgerðarskýrslu [...], sem fylgdi álitsbeiðninni, kemur fram að um hafi verið að ræða bilun í UEM rás símans og þar sem hún sé límd hafi ekki verið mögulegt að skipta um hana. Fram kemur í álitsbeiðni að álitsbeiðanda hafi síðan verið sagt að símar af þessari tegund væru ekki til en að honum stæði til boða að síma hans yrði skipt út, þ.e.a.s. innri hluta hans en hvorki rafhlöðu né framhlið. Komið hafi fram hjá starfsmanni [...] að í tilvikum sem þessum sæi framleiðandi símans, þ.e. Nokia í Finnlandi, um að útvega aðra síma í staðinn, sem búið væri að gera við af verksmiðju Nokia.

Álitsbeiðandi telur að samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 (hér eftir nefnd lausafjárkaupalögin) beri gagnaðila, sem seljanda símans, skylda til að útvega honum nýjan síma, en ekki svokallaðan "skiptisíma", sem séu nýir að utan, þ.e.a.s. hlífðarplastið sé nýtt, en gamlir að innan. Varðandi þá lagaskyldu geti samningar, sem kunna að vera til staðar, annars vegar á milli gagnaðila og Nokia og/eða [...] og hins vegar á milli Nokia og [...] engu breytt. Álitsbeiðandi telur að þegar minnst sé á nýja afhendingu í greinargerð lausafjárkaupalaga sé ávallt átt við afhendingu á nýjum söluhlut. Ólíklegt sé að með þessu orðalagi sé átt við samsetta síma, sem gert hafi verið við. Álitsbeiðandi bendir á að með "skiptisímum" fylgi aðeins 3 mánaða ábyrgð, sem sé í andstöðu við ákvæði lausafjárkaupalaga. Með nýrri afhendingu eigi að fylgja nýr 2 ára ábyrgðartími, sbr. þær athugasemdir sem fram koma í greinargerð til skýringar á 32. gr. laganna. Þá vísar álitsbeiðandi í upplýsingar frá upplýsingamiðstöð neytenda í Danmörku ( Forbrugerinformationen) um að "skiptisímar" séu yfirleitt ekki afhentir í öskjum og að þeir bili oftar en aðrir símar á fyrstu tveimur vikunum eftir afhendingu. Þá vísar álitsbeiðandi jafnframt til úrskurðar úrskurðarnefndar neytenda í Danmörku (Forbrugerklagennævnet) frá því haustið 2001, þar sem því var slegið föstu að "skiptisímar" fullnægðu ekki kröfum danskra kaupalaga um nýja afhendingu. Álitsbeiðandi telur að þar sem íslensk og dönsk kaupalög séu sambærileg hljóti sömu sjónarmið að gilda við túlkun þeirra beggja.

Í umsögn gagnaðila eru ekki gerðar athugasemdir við lýsingu álitsbeiðanda á málavöxtum. Gagnaðili krefst þess að nefndin fjalli ekki um ábyrgðartíma á viðgerð á símum eða afhentum símum almennt á grundvelli þess að ekki sé um að ræða raunverulegan ágreining við álitsbeiðanda varðandi það atriði. Þá krefst gagnaðili þess að kærunefndin hafni kröfu álitsbeiðanda. Gagnaðili telur að með því að afhenda álitsbeiðanda samskonar síma sem gerður hefur verið upp af framleiðanda verði álitsbeiðandi eins settur og hafi hann fengið gert við gallann. Gagnaðili hafnar kröfu álitsbeiðanda um að honum beri skylda til að afhenda honum nýjan síma. Gagnaðili vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 34. gr. lausafjárkaupalaga er skilyrði þess að kaupandi geti krafist nýrrar afhendingar að um sé að ræða verulegan galla á hinum keypta hlut. Gagnaðili telur að það geti ekki talist verulegur galli á farsíma þó að það þurfi að hlaða hann á 2ja til 3ja sólarhringa fresti. Þessu til stuðnings vísar gagnaðili til þess að síminn hafi verið álitsbeiðanda nothæfur í tæpt hálft ár án þess að hann hafi kvartað yfir eiginleikum hans. Jafnframt bendir gagnaðili á, að jafnvel þó svo að bilun sé þess eðlis að hún sé ekki á færi viðgerðaraðila að lagfæra, þýði það ekki að gallinn sé verulegur í skilningi kaupalaga. Þar sem álitsbeiðandi kvartaði ekki yfir gallanum á meðan síminn var nýr myndi afhending á nýjum síma nú, að mati gagnaðila, gera álitsbeiðanda í raun bettur settan en áður. Þá vísar gagnaðili til 36. gr. lausafjárkaupalaga er fjallar um rétt seljanda til að afhenda annan hlut í stað þess gallaða ef kostnaður við að gera við hlut veldur seljanda ósanngjörnum kostnaði eða óhagræði. Ekki verði ráðið af orðalagi greinarinnar, né heldur í athugasemdum við hana í greinargerð, að það sé gert að skilyrði að um nýjan hlut sé að ræða. Það hljóti eftir atvikum að vera heimilt að láta annan hlut í staðinn sem geri kaupanda eins settan og bætt hefði verið úr galla öðrum hætti. Þá vísar gagnaðili til þess að álit þess efnis að honum beri að afhenda nýjan síma í stað eldri síma sé íþyngjandi í hans garð og varði ríka hagsmuni þegar litið sé til fordæmisgildis þess í sambærilegum málum. Gagnaðili bendir á að ótvíræða lagastoð þurfi til þess að stjórnvaldi sé heimilt að taka íþyngjandi ákvörðun. Gagnaðili telur kærunefnd skorta slíka lagastoð og bendir jafnframt á að í störfum sínum beri henni að gæta meðalhófs, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Sú regla feli í sér að efni ákvörðunar verði að vera til þess fallið að þjóna lögmætu markmiði sem að sé stefnt. Telur gagnaðili að markmið lausafjárkaupalaga um úrbætur sé að gera kaupanda gallaðs hlutar eins settan og hluturinn hafi verið ógallaður. Því markmiði hafi þegar verið náð með því að álitsbeiðanda hafi verið boðinn sambærilegur sími. Í því sambandi áréttar gagnaðili að hann muni virða rétt kaupanda til að bera fyrir sig galla innan lögbundins frests vegna hlutar sem afhentur er skv. 36. og 32. gr. og vísar á bug fullyrðingum um annað. Loks mótmælir gagnaðili því sérstaklega að úrskurður úrskurðarnefndar neytenda í Danmörku, sem álitsbeiðandi vísar til, hafi almennt fordæmisgildi hér á landi án þess að litið sé til atvika máls, forsendna og lagagrundvallar.

III. Forsendur.
Í umsögn gagnaðila kemur fram að ekki sé gerður ágreiningur um að umræddur sími hafi verið haldinn verksmiðjugalla. Þá viðurkennir gagnaðili skyldu sína til úrbóta og telur að kröfu álitsbeiðanda um úrbætur sé réttilega beint að sér. Málsaðila greinir aftur á móti á um með hvaða hætti úrbæturnar skuli vera. Fallast má á það með gagnaðila að ágreiningur málsaðila snúi ekki að ábyrgðartíma á símum sem gert hefur verið við eða afhentum símum almennt. Álit nefndarinnar mun því einskorðast við fyrrgreint ágreiningsefni.

Um rétt kaupanda til að krefja seljanda um úrbætur á gölluðum söluhlut er fjallað í 1. mgr. 34. gr. laganna: Í greininni segir: "Kaupandi getur krafist þess að seljandi bæti úr galla á eigin reikning ef það verður gert án þess að valda seljanda ósanngjörnum kostnaði eða óhagræði. Seljandi getur þess í stað afhent nýjan hlut í samræmi við ákvæði 36. gr." Af gögnum málsins má ráða að galli símans hafi verið þess eðlis að gagnaðila hafi verið ómögulegt að láta gera við hann. Þegar svo stendur á kveður lokamálsliður greinarinnar á um að seljanda sé heimilt að afhenda kaupanda nýjan hlut í samræmi við 36. gr. laganna.

Þessi réttur seljandans er svohljóðandi samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laganna: "Þótt kaupandi krefjist þess ekki er seljanda heimilt að bæta á eigin kostnað úr galla eða afhenda annan hlut ef það er unnt án verulegs óhagræðis fyrir kaupanda og án þeirrar áhættu að kaupandi fái ekki bætt útgjöld sín hjá seljanda"" Telur gagnaðili sig þegar hafa boðið álitsbeiðanda nýja afhendingu í samræmi við skilyrði ákvæðisins. Gagnaðili telur að ekki verði ráðið af orðalagi greinarinnar, né heldur af athugasemdum við hana í greinargerð, að það sé gert að skilyrði að um nýjan hlut sé að ræða.

Kaupandi á samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laganna rétt á því að úrbætur svari til samningsskilmála. Af því leiðir að ný afhending samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 34. gr., sbr. 36. gr. laganna, verður að gera kaupanda eins settan og ef sá hlutur sem hann keypti hefði verið gallalaus. Þannig verður kaupandi að geta treyst því að sá hlutur sem afhentur er í stað gallaðs hlutar hafi m.a. sömu eiginleika og endingu og samningsskilmálar gerðu ráð fyrir. Er það álit nefndarinnar að kaupandi nýs hlutar, sem reynist vera gallaður, sé ekki gerður eins settur með afhendingu á viðgerðum notuðum hlut sömu gerðar.

Álitsbeiðandi krefst þess að fá afhentan nýjan síma í stað þess gallaða. Um rétt kaupanda til að krefjast nýrrar afhendingar er fjallað í 2. mgr. 34. gr. laganna. Þar segir: "Kaupandi getur krafist nýrrar afhendingar ef galli er verulegur. Þetta á ekki við ef fyrir hendi er hindrun eða sams konar ósamræmi og um ræðir í 23. gr. Þá er ekki heldur unnt að krefjast nýrrar afhendingar ef hlutur var til staðar við kaup og hefur slíka eiginleika miðað við væntingar aðila að ekki er með sanngirni unnt að krefjast þess að hann verði bættur með öðrum hlut."

Gagnaðili mótmælir kröfu álitsbeiðanda um nýjan síma á þeirri forsendu að gallinn í síma álitsbeiðanda sé ekki þess eðlis að hann geti talist vera verulegur í skilningi ákvæðisins.

Meta verður í hverju tilviki fyrir sig hvort galli telst verulegur eða ekki. Í því sambandi verður að hafa 94. gr. laganna til hliðsjónar. Þar segir: "Vanefndir samningsaðila teljast verulegar ef þær leiða til slíks tjóns fyrir gagnaðila að hann telst af þeirra völdum mun verr settur en hann mátti með réttu vænta samkvæmt samningnum, nema því aðeins að sá aðili, sem vanefnir, hafi ekki getað séð það fyrir og ekki heldur skynsamur maður í sömu stöðu og við sömu aðstæður gat með sanngirni séð fyrir." Við mat á því hvort galli teljist verulegur skiptir því m.a. máli hvaða þýðingu gallinn hafði hlutlægt séð fyrir kaupanda. Þá verður að líta til þess hvaða vitneskju seljandi hafði eða mátti hafa um aðstæður kaupanda. Einnig verður að taka tillit til þess hvaða möguleikar eru til úrbóta.

Í viðgerðarskýrslu [...] vegna gallans sem fylgdi álitsbeiðninni segir eftirfarandi í færslu dagsettri 24. júlí 2002:"Rafhlaðan mælist í lagi en sending og móttaka mælist með töluverðu tapi. Bilun í UEM rás símans og skipta þarf um hana en það er ekki hægt því hún er límd. Verð að skipta síma". Við mat á eiginleikum farsíma verður að álykta að móttöku- og sendingargæði skipti almennt verulegu máli. Töluvert tap á sendingu og móttöku telst því að mati nefndarinnar verulegur galli. Hefur gagnaðili ekki fært fram nein rök eða upplýsingar sem hrekja þá lýsingu sem fram kemur í viðgerðaskýrslu [...] eða leiða eiga til annarrar niðurstöðu. Þá hafa ekki verið færð fram rök sem styðja að 2. eða 3. málsliður 2. mgr. 34. gr. laganna eigi við í málinu. Fellst nefndin ekki á þau rök að hafna beri kröfu álitsbeiðanda um nýjan síma á þeirri forsendu að hann verði betur settur þar sem síminn hafi ekki verið nýr þegar kvörtun kom fram. Í því sambandi vísast til umfjöllunar hér að framan um kröfu gagnaðila um að afhenda álitsbeiðanda viðgerðan notaðan síma. Þá verður einnig í þessu sambandi að hafa í huga að gagnaðili ber því ekki við að álitsbeiðandi hafi glatað rétti sínum til þess að bera fyrir sig gallan samkvæmt 32. gr. laganna

Samkvæmt ofangreindu er það álit nefndarinnar miðað við þau gögn sem liggja fyrir í málinu að skilyrði 2. mgr. 34. gr. laganna fyrir nýrri afhendingu séu uppfyllt og að gagnaðila beri að afhenda álitsbeiðanda sambærilegan nýjan síma.

Í umfjöllun gagnaðila er vikið að því að úrskurður kærunefndar kunni að fela í sér íþyngjandi ákvörðun stjórnvalds í hans garð og því haldið fram að kærunefnd skorti lagastoð til að taka slíka ákvörðun. Í 3. mgr. og 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lausafjárkaupalögum segir: "Greini aðila að lausafjárkaupum á um réttindi sín og skyldur samkvæmt lögum þessum geta þeir, einn eða fleiri, snúið sér til kærunefndar lausafjár- og þjónustukaupa og óskað eftir álitsgerð nefndarinnar um ágreiningsefnið. Niðurstöðum kærunefndar verður ekki skotið til annarra stjórnvalda en aðilar geta lagt ágreining sinn fyrir dómstóla með venjulegum hætti." Af orðalagi ákvæðisins má ráða að nefndinni sé ekki ætlað að taka bindandi ákvörðun um úrlausn ágreinings heldur gefa álit um hvers kyns ágreining milli aðila að lausafjárkaupum sem varðar réttindi og skyldur þeirra samkvæmt lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Úrskurður nefndarinnar er því ekki stjórnvaldsákvörðun og eiga framangreind sjónarmið gagnaðila samkvæmt því ekki við.

IV. Niðurstaða
Það er álit kærunefndarinnar að gagnaðila beri að afhenda álitsbeiðanda nýjan síma af gerðinni Nokia 6310.